.

تقریبا تمامی موجودات زنده به نور نیاز دارند. بدون نور، اغلب گیاهان و حیوانات خواهند مرد. گیاهان و حیوانات در طول میلیون ها سال در طیف وسیعی از نور طبیعی زندگی کرده اند. هنگامی که به فضای سرپوشیده می آیند و از زیستگاه های طبیعی خارج می شوند، اغلب مشکلات رشد، تولیدمثل و سلامت را تجربه می کنند. دلیل اصلی، عدم قابلیت محیط سرپوشیده برای تامین شرایط نوری محیط طبیعی که موجودات زنده به آن عادت دارند، می باشد. سودمندترین نور موجود، نور طبیعی خورشید است.

نورپردازی یکی از عوامل حائزاهمیت در سالن پرورش قناری می باشد. نکته مهم این است که نه تنها باید تغییرات فصلی را از نظر تعداد ساعات نور روز مورد توجه قرار دهید بلکه شرایط نوری را ایجاد کنید که ویژگی های طول موج نور طبیعی خورشید را تا حد امکان شبیه سازی کند.

دو مورد از منابع نورپردازی مصنوعی پرکاربرد و قابل استفاده شامل لامپ های نور سیمابی یا اینکاندنسنت (incandescent light bulb)و مهتابی های فلئورسنت نور سرد (cool white fluorescent lighting tubes) می باشد. با توجه به تحقیقات کوین اوسبورن در مقاله ای تحت عنوان ((طیف کامل در آکواریوم گیاهی)) (مجله ی آب های شیرین و آکواریوم اقیانوسی، دسامبر 1982، جولای 1983)  ویژگی های طیف نور طبیعی خورشید را با نور لامپ و نور فلئورسنت مقایسه نموده ایم. نور اینکاندسنت (incandescent) انرژی بیش تری را در منطقه قرمز طیف نوری پراکنده می سازد، در حالی که نور سرد انرژی بیش تری را در منطقه زرد طیف رها می کند. در مقابل، نور طبیعی خورشید ترکیبی از تمامی رنگ های اولیه از منطقه ی قرمز تا منطقه ی بنفش می باشد. به علاوه، نور طبیعی خورشید شامل تشعشعات ماوراءبنفش می باشد که توسط لامپ های اینکاندسنت و یا سرد پراکنده نمی شود، در حالی که مهتابی های فلئورسنت اینگونه هستند.

طراحان نورپردازی باید بتوانند ویژگی های طیفی نور را کنترل نمایند. تغییر ویژگی های نورپردازی همراه با تنظیم فسفر پوشش دیواره داخلی مهتابی ها  حائزاهمیت است. کیفیت طیفی نور پراکنش یافته، نتیجه نهایی ترکیب انواع گوناگونی از فسفر و نسبت آن ها می باشد.

نتایج تحقیقات نشان می دهند که بخش قرمز طیف نور سبب افزایش رشد و گل دهی بسیاری از گیاهان می گردد. شرکت سیلوانیا، گرولوکس (Gro-lux) را با این هدف تولید نموده است. مهتابی های مشابه دیگر برای گیاهان ساخته شده و تحت عنوان نورپردازی طیف وسیع خوانده شده اند. به خاطر داشته باشید که این نورهای ویژه ی گیاهان کاملا مشابه با نورپردازی طبیعی نیستند، زیرا از ترکیب طبیعی رنگ های اولیه و نور ماوراءبنفش برخوردار نیستند.

در سال 1972، موسسه دوروتست یک لامپ فلئورسنت جدید با کاربرد وسیع را به ثبت رسانید. این لامپ جدید تحت عنوان ویتالایت (vita lite) اولین لامپ طیف وسیع می باشد. طراحان ویژگی های سودمند نور خورشید را مشخص نموده و از آن  برای شبیه سازی ویژگی های نور طبیعی استفاده نموده اند. در صورتی که منحنی طبیعی نور خورشید را با منحنی ویتالایت مقایسه نمایید، مشاهده می کنید که الگوی ارائه شده در تمامی مناطق از محدوده ی نور ماوراءبنفش غیرقابل مشاهده تا محدوده نور مرئی مشابه است. ویتالایت اولین نور تجاری شامل ترکیبی از تمامی رنگ ها در مقادیر تقریبا مشابه با نور خورشید است. لامپ هایی که قبلا تولید شده اند، از ترکیب مناسب نور  برخوردار نیستند.

قرار گرفتن در معرض تشعشعات ماوراءبنفش نور خورشید اهمیت بسیار زیادی در شکل گیری D3 در پوست و همچنین در تبدیل ترشحات روغنی غدد اوروپیژیال به ویتامین D دارد. هنگامی که پرنده خود را با منقار پیرایش می نماید، ویتامین D را دریافت می نماید. پرندگانی که در سالن های فضای باز نگاهداری می شوند ویتامین D کافی را از نور خورشید دریافت می نمایند اما پرندگانی که در فضای سرپوشیده نگاهداری می شوند، از منافع تشعشعات نور ماوراءبنفش بهره مند نمی گردند زیرا شیشه دریچه معمولی تشعشعات ماوراءبنفش را می گیرد. تنها، نور مصنوعی با طیف کامل می تواند تشعشعات ماوراءبنفش ضروری برای تولید ویتامین D3 را تامین نماید.

ویتامین D3 از جمله عوامل ضروری برای جذب کلسیم می باشد. کمبود آن می تواند به برخی از مشکلات مرتبط به کلسیم مانند بیماری متابولیکی استخوان، هایپرپاراتیروئیدیسم تغذیه ای و مشکلات تولیدمثلی بیانجامد. کمبود ویتامین D سبب می شود پوسته محکم تخم ها شکل نگیرد. هنگامی که تخم ها پوسته نرم دارند، به سختی گذاشته می شوند و پرنده ممکن است تخم بپیچانند. بدون رسیدگی مناسب ماده هایی که تخم پیچانده اند خواهند مرد.

بسیاری از باغ وحش ها، از نورپردازی مصنوعی طیف کامل استفاده نموده و افزایش جذب کلسیم، رنگی شدن طبیعی تر پرها و همچنین جوجه کشی موفق پرندگانی را که قبلا حتی با وجود این که در شرایط کاملا طبیعی نگاه داشته می شده اند، قادر به زادآوری نبوده اند، گزارش داده اند. در باغ وحش نیویورک اولین زادآوری طبیعی پنگوئن های منگوله دار در اسارت، پس از نصب نورهای مصنوعی طیف کامل انجام شده است.

انواع دیگر لامپ های طیف کامل علاوه بر ویتالایت موجود است که از جله می توان به کالرتن 50 (colortone 50)  وستینگ هاوس، کروما 50 جنرال الکتریکس و لامپ وریلوکس شرکت وریلوکس اشاره نمود.

هنگام خرید لامپ های سالن پرورش قناری، دقت کنید که در نورپردازی مصنوعی طیف کامل را انتخاب نمایید. عبارت هایی مانند طیف وسیع در واقع شامل لامپ های گیاهی طیف وسیع بوده و نباید آن ها را با طیف کامل اشتباه گرفت. لامپ های نور روز (daylight) که توسط وستینگ هاوس، جنرال الکتریکس و سیلوانیا تولید می شوند، لامپ های طیف کامل نیستند. اوج نور این لامپ های نور روز در محدوده ی زرد همانند لامپ های سرد فلئورسنت سفید قرار دارد. یک فروشنده ممکن است پیشنهاد دهد که از هر دو مورد لامپ فلئورسنس سفید گرم و سفید سرد برای  نورپردازی طیف وسیع استفاده نمایید. این روش مطلوب نیست.  لامپ طیف کامل بهتر از هر ترکیبی از لامپ های دیگر است.

میانگین طول عمر لامپ های طیف کامل آنگونه که توسط تولیدکنندگان عنوان شده، بیش از 20 هزار ساعت است و بدین معناست که اگر نور 14 ساعت در روز بتابد 4 سال عمر می کند. برای دستیابی به بهترین نتایج لامپ ها را هر 2 سال و 4 ماه یکبار تعویض نمایید زیرا خروجی غشای لامپ، به تدریج با کاهش پودر فسفر کاهش می یابد که سبب تیره شدن داخل لامپ خواهد شد.

اخیرا، محققان دریافته اند که نورپردازی طیف کامل برای انسان ها هم سودمند است. همانند حیوانات، ساخت ویتامین D در انسان ها با قرار گرفتن در معرض تشعشعات ماوراءبنفش افزایش می یابد (لامپ های نور خورشید یا طیف کامل). با سطوح بالاتر ویتامین D، جذب کلسیم در انسان ها افزایش می یابد که به معنای رشد سالم استخوان ها در کودکان و در افراد بیش از 60 سال  که استخوان های آن ها شکننده شده است می باشد. نورپردازی طیف کامل برای درمان کودکان تازه متولد شده مبتلا به یرقان مورد استفاده قرار می گیرد زیرا تشعشعات ماوراء بنفش می تواند رنگدانه های زرد سمی برای مغز (بیلی روبین) که از تخریب گلبول های سفید خون تولید شده است را تجزیه نمایند. در این بیماری، بدن نمی تواند بیلی روبین را دفع نماید و در نتیجه تجمع یافته و سبب زرد شدن پوست می گردد.

همچنین، تحقیقات نشان داده اند که نورپردازی طیف وسیع سبب رفع مشکلات بینایی، کاهش خستگی و افزایش ظرفیت کار فیزیکی و جذب اکسیژن شده، کاهش ضربان قلب و فشار خون سیستولیک را نیز سبب می گردد. سازمان غذا و داروی آمریکا ویژگی های درمانی ویتالایت را بررسی نموده و آن را به عنوان یکی از تجهیزات درمانی مطلوب پیشنهاد داده است.

اگرچه، این که به پرندگان خود اجازه دهیم تا به صورت آزادانه به نور خورشید دسترسی داشته باشند، ایده آل است، اما تمامی پرورش دهندگان نمی توانند سالن پرورش را در فضای آزاد ایجاد نمایند. با خرید و انتخاب دقیق انواع نورهای مصنوعی طیف کامل برای پرندگانی که در فضای بسته نگاهداری می شوند، می توانیم نور خورشید را به خوبی شبیه سازی نماییم.